Wielowymiarowe bezpieczeństwo Polski i Europy

Fundacja Instytut Bezpieczeństwa Europejskiego uczestniczyła w organizacji seminarium naukowego poświęconego promocji książki prof. Marcina Wiącka pt. „W obronie godności i praw człowieka”, podsumowującej zakończoną kadencję na urzędzie Rzecznika Praw Obywatelskich. Wydarzenie odbyło się 29 lipca 2026 r. W Sali Złotej Pałacu Kazimierzowskiego Uniwersytetu Warszawskiego zgromadziło się około 150 przedstawicieli środowiska akademickiego, praktyków prawa oraz przedstawicieli władzy sądowniczej, wykonawczej i ustawodawczej.

Głównym punktem spotkania była prezentacja publikacji wydanej przez Biuro RPO, ukazującej złożoność problematyki ochrony praw człowieka i obywatela w okresie kadencji prof. Marcina Wiącka. Rozmowę z Autorem poprowadził red. Tomasz Pietryga, redaktor naczelny Dziennika Gazeta Prawna. Prowadzący przypomniał, że minione pięć lat było okresem wyjątkowo wymagającym: pandemia, kryzys na granicy polsko-białoruskiej, agresja Rosji na Ukrainę oraz narastające napięcia wokół ustroju konstytucyjnego państwa. W jego ocenie prof. Marcin Wiącek ukształtował urząd niezależny, odporny na naciski i skupiony na sprawach obywateli, a wypracowany standard niezależności powinien pozostać punktem odniesienia dla następcy.

Udział Fundacji w organizacji seminarium wynikał przede wszystkim z faktu, że w dorobku zakończonej kadencji RPO istotne miejsce zajmowała problematyka bezpieczeństwa obywateli, rozumianego jako obowiązek państwa wobec jednostki. Rzecznik M. Wiącek wielokrotnie występował w sprawach ochrony ludności i obrony cywilnej, wskazując na przedłużający się stan luki prawnej w tym obszarze, na wnioski kolejnych kontroli Najwyższej Izby Kontroli oraz na potrzebę wyjaśnienia zasad utrzymania obiektów zbiorowej ochrony i informowania mieszkańców o miejscach schronienia. Podnosił przy tym, że rozwiązania informatyczne służące do alarmowania wymagają wyważenia z ochroną prywatności. Opiniując projekt ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, zwracał uwagę na konieczność uwzględnienia procedur i standardów ewakuacji osób z niepełnosprawnościami. Odrębny nurt aktywności dotyczył granic niejawnej ingerencji służb w prawa jednostki: Rzecznik postulował dostosowanie zasad kontroli operacyjnej do standardów konstytucyjnych i europejskich, zwracając uwagę na deficyt efektywnego nadzoru nad czynnościami operacyjno-rozpoznawczymi, a także wspólnie z gronem ekspertów przedstawił propozycję powołania niezależnej instytucji nadzoru nad służbami specjalnymi. Prof. M. Wiącek zabierał także głos w toku prac nad ustawą usprawniającą działania Sił Zbrojnych RP, Policji i Straży Granicznej na wypadek zagrożenia bezpieczeństwa państwa, wskazując na wątpliwości związane z konstrukcją kontratypu wyłączającego odpowiedzialność karną za użycie broni i środków przymusu bezpośredniego z naruszeniem zasad. Wspólnym mianownikiem tych wystąpień pozostawało przekonanie, że skuteczność państwa w zapewnianiu bezpieczeństwa i poszanowanie praw jednostki nie są wartościami konkurencyjnymi, lecz wzajemnie się warunkują.

Rektor Uniwersytetu Warszawskiego prof. Alojzy Nowak przekazał na ręce prof. Marcina Wiącka list gratulacyjny, w którym podkreślił znaczenie pracy Rzecznika dla ochrony praw i wolności jednostki oraz wyraził uznanie dla postawy łączącej rzetelność akademicką z odpowiedzialnością wynikającą z pełnienia urzędu publicznego. Były Rzecznik Praw Obywatelskich został również wyróżniony odznaką przyznaną przez Krajową Radę Radców Prawnych oraz otrzymał list okolicznościowy od Prezesa Narodowego Banku Polskiego.

Dyskusja z udziałem publiczności była kontynuowana w ogrodach Pałacu Kazimierzowskiego, a uczestnicy otrzymali egzemplarze monografii z dedykacją Autora.

W dniu 14 lipca 2026 r. na Uniwersytecie Warszawskim odbyło się II Forum Bezpieczeństwa Polski 2026. Wydarzenie zorganizowała Fundacja FAPA przy współudziale Fundacji im. XBW Ignacego Krasickiego oraz Fundacji Instytut Bezpieczeństwa Europejskiego. Partnerem głównym Forum była Polska Fundacja Narodowa, partnerem strategicznym – Polska Spółka Gazownictwa, a partnerem instytucjonalnym – Uniwersytet Warszawski.

Tematyka drugiej edycji Forum wpisała się w wielosektorowe ujęcie bezpieczeństwa. W trzech debatach przedstawiciele administracji, parlamentu, spółek strategicznych, nauki i biznesu dyskutowali o bezpieczeństwie surowcowym i energetycznym, local content dla odporności gospodarczej oraz bezpieczeństwie żywnościowym.

Udział FIBE w organizacji Forum realizuje statutowe zadanie budowania międzysektorowej platformy dialogu w sprawach bezpieczeństwa i obronności.

Kolejna, III edycja Forum Bezpieczeństwa Polski planowana jest na wrzesień 2026 r.